Współpraca z grafikiem, fotografem, programistą czy copywriterem, to codzienność wielu przedsiębiorstw i instytucji. Jednak nawet najlepiej wykonana grafika, logo, zdjęcia, teksty czy strona internetowa mogą okazać się niewystarczające, jeśli nie zadbano o odpowiednie zapisy w umowie. Umowa z twórcą powinna zawierać precyzyjne postanowienia dotyczące praw autorskich, ich brak prowadzi do licznych problemów prawnych, a nawet do konieczności wycofania materiałów z obiegu. Dlatego tak istotne jest, by umowy z twórcami były kompletne i zgodne z obowiązującymi przepisami.

Po pierwsze, licencja czy przeniesienie praw autorskich?

Jednym z kluczowych zagadnień jest rozróżnienie, czy umowa przewiduje udzielenie licencji, czy przeniesienie autorskich praw majątkowych. O licencji już na naszym blogu było TUTAJ, jednak w skrócie: licencja uprawnia do korzystania z utworu na określonych warunkach, `z kolei pełne prawa pozostają przy twórcy. Przeniesienie autorskich praw majątkowych sprawia natomiast, że prawo do korzystania i rozporządzania utworem przechodzi na nabywcę, co oznacza, że może nim swobodnie dysponować, np. odsprzedawać czy wykorzystywać w innych projektach.

Wybór odpowiedniego rozwiązania zależy od potrzeb zamawiającego. Jeśli konieczna jest pełna kontrola nad dziełem, zaleca się przeniesienie praw. W przypadku, gdy wystarczające jest korzystanie z utworu w określonym celu, wystarczy licencja, o ile jej warunki są jasno określone.

Zakres pól eksploatacji

W umowie należy precyzyjnie wskazać pola eksploatacji, czyli sposoby korzystania z utworu. Nie można ich domniemywać ani opisywać ogólnie. Przykładowe pola eksploatacji to: publikacja w internecie (na stronach www, w mediach społecznościowych), druk (ulotki, billboardy), emisja w radiu i telewizji, publiczne wystawienie (np. na targach czy wystawie) czy wprowadzenie do obrotu.

Im bardziej szczegółowo zostaną określone pola eksploatacji, tym większa pewność co do zakresu uprawnień nabywcy. Brak precyzji w tym zakresie może prowadzić do sporów lub ograniczeń w korzystaniu z utworu.

Moment przeniesienia praw lub udzielenia licencji

W umowie należy wskazać, kiedy następuje przeniesienie praw lub udzielenie licencji, czy z chwilą podpisania umowy, po zapłacie wynagrodzenia, czy po odbiorze dzieła. Praktyka pokazuje, że najbezpieczniej jest powiązać przekazanie praw z zapłatą wynagrodzenia. Takie rozwiązanie chroni zarówno twórcę, jak i zamawiającego, eliminując ryzyko nieporozumień.

Brak jasnego określenia tego momentu może skutkować sporami, np. gdy jedna ze stron korzysta z utworu bez uregulowania płatności.

Prawa zależne, czyli możliwość modyfikacji utworu

Aby móc modyfikować utwór, łączyć go z innymi materiałami czy tworzyć jego adaptacje, konieczne jest uzyskanie zgody na korzystanie z praw zależnych. W polskim prawie brak takiego zapisu oznacza brak prawa do modyfikacji dzieła, nawet jeśli przeniesiono prawa majątkowe lub udzielono licencji.

Opracowanie cudzego utworu, to twórcze przekształcenie już istniejącego dzieła , np. tłumaczenie, adaptacja czy przeróbka. Aby było chronione, musi opierać się na utworze pierwotnym i wnosić własny wkład twórczy.

Twórca opracowania nabywa prawa autorskie do swojego dzieła, ale do jego rozpowszechnienia konieczna jest zgoda autora utworu pierwotnego (chyba że jego prawa majątkowe wygasły). Zakres tej zgody może być szerszy lub węższy, autor oryginału może np. zastrzec nadzór nad opracowaniem lub ograniczyć zmiany.

Zaleca się więc, aby w razie takiej potrzeby, w umowie znalazł się wyraźny zapis umożliwiający dokonywanie zmian, adaptacji czy łączenia utworu z innymi materiałami.

Oświadczenia twórcy

Dla bezpieczeństwa warto, aby w umowie znalazły się oświadczenia twórcy, że:

utwór został wykonany samodzielnie,
nie narusza praw osób trzecich,
nie zawiera materiałów objętych innymi licencjami (np. zdjęć stockowych bez licencji komercyjnej),
twórca posiada pełne prawa autorskie do utworu i może nimi swobodnie rozporządzać.

Takie oświadczenia są istotne w przypadku ewentualnych roszczeń osób trzecich, ponieważ umożliwiają dochodzenie roszczeń od twórcy.

Umowa z twórcą to nie tylko formalność, ale przede wszystkim zabezpieczenie interesów obu stron. Precyzyjne określenie z zachowaniem formy pisemnej:

rodzaju uprawnień (licencja lub przeniesienie praw),
katalogu pól eksploatacji,
warunków przekazania praw,
praw zależnych,
oraz oświadczeń twórcy,

pozwala uniknąć kosztownych sporów i zapewnia swobodę korzystania z utworów.

Jeśli potrzebujesz pomocy w przygotowaniu takiej umowy lub chcesz przeanalizować umowę już zawartą, zapraszamy do kontaktu!

radca prawny Natalia Rybka

Źródło: ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych Dz.U. z 2025 r. poz. 24.